Kapınıza gelen o enfes burrito kasesi 41 dolar mı tuttu? Cebinizden tek seferde bu parayı çıkarmak istemiyor musunuz? Hiç sorun değil! Klarna sayesinde, bunu altı hafta boyunca sadece 10.40 dolarlık dört ayrı ödemeye bölebilirsiniz. İşte karşınızda buy now pay later (şimdi al sonra öde) dünyasına hoş geldiniz diyen bir kapı aralığı. Bu yeni nesil ödeme yöntemi, yani kısaca BNPL, kredi kartlarının tahtını sallamaya aday gösteriliyor. Hatta bazıları, “Kredi kartı endüstrisi, VHS kaseti gibi tarihe karışacak,” diyor. Peki, bu iddia gerçekten doğru mu, yoksa BNPL de zamanla bambaşka bir borç tuzağına mı dönüşecek? Gelin, bu ilginç fenomenin perde arkasına bir göz atalım.
Şimdi Al Sonra Öde (BNPL) Tam Olarak Nasıl Çalışıyor?
Aslında sistem oldukça basit ve cazip. Müşteri bir ürün almak istediğinde, ödeme anında BNPL seçeneğini tercih ediyor. Sağlayıcı, kendi değerlendirme modeline göre anında bir kredi onayı veriyor. “Ödemeyi ertesi gün perakendeciye biz yapıyoruz ve tüm ödeme yapmama riskini üstleniyoruz,” diyen BNPL firmalarının iş modeli, aslında temelde iki ana gelir kalemine dayanıyor:
* Tüccar Komisyonları: Sağlayıcılar, bu ödeme seçeneğini müşterilerine sunmaları karşılığında perakendecilerden komisyon alıyor. Bazen bu oran, işlem değerinin %5’ine kadar çıkabiliyor. Hatta bazı firmaların gelirlerinin %90’ından fazlası bu komisyonlardan geliyor.
* Gecikme Ücretleri: Müşteri ödemesini zamanında yapmazsa, bazı sağlayıcılar gecikme ücreti talep ediyor. Ama merak etmeyin, tipik “pay-in-four” yani “dört taksitte öde” modelinde genellikle faiz uygulanmıyor.
Ancak her şey bu kadar masum değil. Bazı BNPL sağlayıcıları, Affirm gibi, daha uzun vadeli krediler de sunmaya başladı. Bu tür kredilerin yaklaşık %80’i faizli oluyor. Afterpay de daha büyük işlemlerde “aylık ödeme” seçenekleri sunuyor, ki bunlara da basit faiz işliyor.
BNPL Sadece Online Alışveriş İçin mi? Kartlar Cebimize mi Giriyor?
İlk başlarda BNPL, genellikle 100 ila 200 dolarlık e-ticaret işlemleriyle özdeşleşmişti. Ama bu durum hızla değişiyor! Artık daha küçük meblağlar ve hatta günlük tüketim ürünleri için bile kullanılıyor. Yapılan bir araştırmaya göre, BNPL müşterilerinin dörtte biri market alışverişi için bu yöntemi kullanmış. Bu oran, önceki yıla göre %14’lük şaşırtıcı bir artışa işaret ediyor.
Peki, kredi kartsız taksit dönemi sadece online dünyada mı kalacak? Hayır! Sağlayıcılar, tuğla-harç mağazalarda, yani fiziksel dükkanlarda da kullanılabilecek fiziksel kartları devreye sokmaya hazırlanıyor. “Diyelim ki bir mağazaya girip 500 dolarlık bir ceket almak istiyorsunuz, biz krediyi onaylıyoruz. Siz kartınızı kasada okuttuğunuzda, bu işlem hesabınıza bir kredi olarak yansıyor,” diyor sektör temsilcileri. Bu, BNPL’nin potansiyel pazarını neredeyse ikiye katlayabilir!
Neden Herkes BNPL’ye Koşuyor? Büyüme ve Riskler
BNPL, son birkaç yılda inanılmaz bir büyüme gösterdi. ABD’de işlem hacmi 2019’dan bu yana tam 20 kat arttı. Tüketicilerin alternatif ödeme yollarına yönelme eğilimi, bu patlamanın arkasındaki ana makro trendlerden biri. Bu büyüme, hem müşteriler hem de tüccarlar arasında yoğun bir rekabete yol açıyor. Klarna’nın Walmart ile yaptığı özel anlaşma gibi büyük ortaklıklar, BNPL sağlayıcıları için hayati önem taşıyor.
Ancak bu hızlı büyümenin bazı riskleri de yok değil. Ocak ayında Tüketici Finansal Koruma Bürosu (CFPB) tarafından yapılan bir araştırma, BNPL kredilerinin üçte ikisinden fazlasının daha düşük kredi puanına sahip tüketicilere gittiğini ortaya koydu. Uzmanlar, BNPL’nin ürünleri olduğundan çok daha uygun fiyatlı gösterme potansiyeli taşıdığına dikkat çekiyor.
BNPL sağlayıcıları, müşterilerinin çoğunun aslında kredi değerliliğine sahip olduğunu iddia etse de, hızlı büyüme beraberinde riskleri getiriyor. “Her yeni müşteri, mevcut müşterilere göre biraz daha riskli olacaktır,” sözleri, bu durumu özetliyor. Klarna, tüketici kredi kayıplarında %17’lik bir artış bildirse de, bunun Q1 2025’te önemli ölçüde daha fazla kredi vermeleri nedeniyle doğal bir artış olduğunu belirtiyor. Ancak genel tabloya baktığımızda, bir ankete göre BNPL kullanıcılarının %41’i geçtiğimiz yıl ödemelerinde gecikme yaşadı. Bu oran, bir yıl öncesine göre %34’tü.
Kredi Kartları Gitti mi? Düzenlemeler ve FICO’nun Hamlesi
Peki, bu hızlı yükseliş karşısında düzenleyiciler ne diyor? Aslında BNPL ile kredi kartları arasında paralellikler kuruluyor. CFPB, 2024’te BNPL sağlayıcılarını kredi kartı düzenlemelerine tabi tutacak bir yorum kuralı yayınladı. Bu durum, finansal piyasalarda daha fazla şeffaflık ve tüketici koruması isteyenler için önemli bir adım.
Sektör içinde de büyük değişimler yaşanıyor. FICO, Haziran ayında buy now pay later kredilerini kredi raporlarına ekleyeceğini duyurdu. Affirm, tüketici verilerini kredi bürolarıyla paylaşan ilk büyük sağlayıcı oldu. Ancak Klarna ve Afterpay gibi diğer devler, müşterilerinin haksız yere cezalandırılmayacağından emin olana kadar bu verileri paylaşmaktan çekiniyor. Onlar, BNPL’nin kredi skorlama sistemlerine pozitif katkıda bulunabileceği ayrı bir çerçeveye ihtiyaç olduğunu savunuyor.
Peki, tüm bunlar kredi kartlarının sonu anlamına geliyor mu? Sektördeki bazı isimler bunun böyle olmayacağını düşünüyor. “BNPL’nin kredi kartlarının yerini alacağını sanmıyorum. Ancak belirli kişiler için ve belirli işlemler için kredi kartlarının yerini alabilir,” yorumu, durumu çok güzel özetliyor. Evet, BNPL sağlayıcıları kredi kartlarının ortadan kalkmasından mutluluk duyacaklarını dile getirseler de, her ikisinin de farklı ihtiyaçlara hizmet ettiği bir gerçek. Belki de bu, “ya o, ya bu” yerine, “hem o, hem bu” diyebileceğimiz yepyeni bir finansal dönemin başlangıcıdır. Kim bilir?
—
Sıkça Sorulan Sorular
BNPL sağlayıcıları parayı nereden kazanıyor?
BNPL sağlayıcılarının gelirlerinin büyük kısmı, ödeme seçeneğini müşterilerine sunmaları karşılığında perakendecilerden aldıkları komisyonlardan geliyor. Bazı sağlayıcılar, gecikmiş ödemelerden de ücret alabiliyorlar. Ayrıca, uzun vadeli ve büyük işlemler için sunulan kredilere faiz uygulanabiliyor.
BNPL kullanımı kredi notumu etkiler mi?
Evet, artık etkileyebilir. FICO, buy now pay later kredilerini kredi raporlarına ekleyeceğini duyurdu. Affirm gibi bazı sağlayıcılar zaten tüketici verilerini kredi bürolarıyla paylaşmaya başladı. Bu, ödemelerinizi zamanında yapmanızın kredi notunuzu olumlu etkileyebileceği anlamına gelirken, gecikmelerin de olumsuz sonuçları olabilir.
BNPL’yi bakkal/market alışverişleri için kullanmak doğru mu?
BNPL başlangıçta daha çok e-ticaret ve pahalı ürünler için kullanılsa da, yapılan anketler tüketicilerin artık market alışverişleri gibi daha küçük ve tüketim odaklı harcamalar için de BNPL kullandığını gösteriyor. Sağlayıcılar, tüketicinin finansal ürün seçimine karışmadıklarını belirtse de, bazı uzmanlar bu tür kullanımların tüketicinin finansal stres altında olabileceğinin bir göstergesi olabileceği konusunda uyarıyor.
