Hepimiz anksiyeteyi tanırız, değil mi? İlk randevu heyecanı ya da önemli bir iş görüşmesindeki o hafif gerginlik… Bunlar hepimizin yaşadığı, doğal ve geçici hisler. Peki ya bu endişe hissi hayatınızı ele geçirmeye başlarsa ve nedenini tam olarak anlayamadan sürekli bir gerginlik içindeyseniz? İşte o zaman yaygın anksiyete bozukluğu ile karşı karşıya olabilirsiniz. Bu, sadece “çok endişeli olmak”tan çok daha fazlası. Günlük yaşamımızı derinden etkileyebilen, tıbbi olarak tanınmış bir durumdan bahsediyoruz.
YAB, günlük yaşamı olumsuz etkileyen sürekli bir endişe durumudur ve sadece ‘endişeli olmak’tan farklıdır.
Bildiğimiz o geçici kaygı hallerinden ayrılan en önemli özelliği, yaygın anksiyete bozukluğu yaşayan kişilerin bu endişenin kaynağını çoğu zaman belirleyememesidir. Sosyal anksiyete veya sağlık kaygısı gibi diğer anksiyete durumlarında tetikleyici bir olay ya da durum varken, YAB’de endişe nedenleri çok çeşitli ve belirsiz olabilir.
Çoğu zaman belirli bir olay, anı ya da durumla tetiklenmez; bunun yerine kişi, geniş bir yelpazedeki durumlarda kaygılı hissedebilir. YAB ile yaşayan birçok kişi, asla tam anlamıyla rahatlayamadığını, hep endişelenecek bir şeyler bulduğunu söyler. Bu durum, hem zihinsel hem de fiziksel olarak hayat kalitemizi ciddi şekilde etkileyebilir.
YAB’nin belirtileri arasında sürekli gerginlik, konsantrasyon eksikliği, huzursuzluk, aşırı düşünme ve fiziksel semptomlar bulunur.
YAB ile yaşayanlar kendilerini sürekli diken üstünde, her an kötü bir şey olacakmış gibi hissedebilirler. Konsantrasyon eksikliği ve huzursuzluk, hayatımızın her alanına sirayet edebilir, hatta zaman zaman sinirlilik veya ani ruh hali değişikliklerine yol açabilir.
Kaygılarına neyin sebep olduğundan emin olamayan kişiler, genellikle olayları aşırı düşünme ve en kötüyü varsayma eğiliminde olabilirler. Buna “felaketleştirme” denir. Sürekli kaygılı bir durumda olmanın getirdiği etkilerle birlikte, bir dizi fiziksel belirti de ortaya çıkabilir.
Bu anksiyete belirtileri arasında en yaygın olanları şunlar:
* Kaslarda gerginlik
* Aşırı terleme ve baş dönmesi
* Sürekli titreme veya sallanma
* Özellikle parmaklarda ve ayak parmaklarında karıncalanma hissi
* Mide bulantısı veya genel bir rahatsızlık hissi
* Uykusuzluk veya çok hafif uyuma.
YAB teşhisi, belirtilerin en az 6 aydır devam etmesi ve diğer olası fiziksel nedenlerin dışlanmasıyla konulur.
Maalesef, yaygın anksiyete bozukluğunun teşhisi zor olabilir. Bunun nedeni, birçok belirti ve hissin depresyonla da örtüşmesidir. Bu yüzden doktorlar bazen ayrım yapmakta zorlanabilir. Ancak genellikle, ek sorularla bu iki durum birbirinden ayrılabilir ve doğru bir teşhis konulabilir.
Doktorunuz veya ruh sağlığı uzmanınız, farklı durumları ayırt etmeye ve sorunun ciddiyetini anlamaya yardımcı olacak ölçekli anketler doldurmanızı isteyebilir. Size yöneltilebilecek tipik sorular arasında “Sık sık gergin hissediyor musunuz?”, “Belirli bir şey için endişeleniyor musunuz?”, “Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyor mu?”, “Açıklanamayan bir nedenle kaslarınızda daha fazla ağrı fark ettiniz mi?” gibi sorular bulunabilir.
YAB teşhisi için önemli bir kriter, bu tür hisleri en az 6 aydır yaşıyor olmanızdır. Bu nedenle, doktorunuzla konuşurken kaygınızın sizi nasıl etkilediği ve ne kadar süredir yaşadığınız hakkında mümkün olduğunca ayrıntı vermeniz büyük önem taşır. Bazen fiziksel nedenleri dışlamak için kan testleri veya taramalar yapılabilir, ancak çoğu zaman doktorunuzla yapacağınız ayrıntılı sohbet yeterli olacaktır.
YAB tedavisi, kendine yardım yöntemleri, konuşma terapileri (bilişsel davranışçı terapi gibi) ve ilaç tedavisi gibi çeşitli yaklaşımları içerir.
İyi haber şu ki, YAB gibi ruh sağlığı sorunları için pek çok farklı tedavi yöntemi mevcut. Bu sayede siz ve doktorunuz, yaşamınıza ve kişisel koşullarınıza en uygun olanı seçebilirsiniz. Bazı uzmanlar ilk adım olarak size erişim sağlayabilecekleri bir kendine yardım kursu önerebilir. Bu, bir çalışma kitabı aracılığıyla veya giderek daha fazla çevrimiçi bir araç olarak sunulabilir.
Eğer bu adımlardan sonra yeterli fayda görmezseniz, konuşma terapileri devreye girebilir. Konuşma terapileri arasında danışmanlık ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi yöntemler bulunur. Bu tedaviler, duygularınızı anlamanıza, durumları iyileştirmenin yollarını bulmanıza, davranışlarınızı değiştirmenize veya olumsuz düşüncelere meydan okumanıza yardımcı olabilir.
Bazı durumlarda, kendine yardım ve konuşma terapileri tek başına yeterli olmayabilir ve sürece ilaç eklenmesi gerekebilir. İlaç tedavisi, altta yatan nedenlerle başa çıkarken anksiyete semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir. Antidepresanlar (genellikle SSRI kategorisinden), beta blokerler (vücudun fiziksel etkilerini azaltır) veya aşırı kaygı durumlarında geçici rahatlama sağlayan benzodiazepinler gibi farklı seçenekler değerlendirilebilir. Unutmayın, bu tamamen kişisel bir seçimdir ve inançlarınızı ve hislerinizi doktorunuzla tartışmalısınız. Doktorunuz, sizin durumunuza en uygun ilacı belirleyecek en doğru kişidir.
Yaşam tarzı değişiklikleri YAB semptomlarını hafifletmede önemli rol oynar.
Günlük yaşamınızda yapabileceğiniz küçük değişiklikler, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir. Birçok şey için önerildiği gibi, beslenmenize dikkat etmek ve aşırı kafein tüketiminden kaçınmak önemlidir.
Düzenli egzersiz, beynin serotonin salgılamasına yardımcı olur ki bu da kendimizi iyi hissetmemizi sağlayan bir kimyasaldır. Bu, ruh halinizi önemli ölçüde iyileştirebilir ve YAB ile ilişkili fiziksel gerilimi azaltabilir. Aşırı sigara ve alkol tüketimi de anksiyete hislerini artırır; bu yüzden mümkünse azaltmaya veya bırakmaya çalışmak sağlığınız için çok faydalı olacaktır.
Son olarak, ancak kesinlikle daha az önemli olmayan bir diğer nokta: Size biraz da olsa rahatlama sağlayan ne varsa onu bulun ve düzenli olarak yapmaya devam edin. Uzun ve sıcak bir banyo, müzik dinlemek veya bir yapbozla uğraşmak… Eğer size rahatlatıcı geliyorsa, bunu düzenli olarak yapmanız kendinize yapabileceğiniz en büyük iyiliklerden biri olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU (YAB) ile normal endişe arasındaki fark nedir?
YAB, belirli bir tetikleyici olmaksızın sürekli ve aşırı bir endişe halidir ve genellikle neyin sebep olduğu tam olarak bilinemez. Normal endişe ise ilk randevu veya iş görüşmesi gibi belirli bir olaya bağlı ve geçicidir. YAB, günlük hayatı ciddi şekilde etkileyen, sürekli devam eden bir durumdur.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu neden zor teşhis edilir?
YAB’nin belirtileri sıklıkla depresyon belirtileriyle örtüştüğü için teşhisi zor olabilir. Ayrıca, kesin bir teşhis konulmadan önce semptomların en az 6 aydır devam etmesi ve bu hislere yol açabilecek diğer fiziksel nedenlerin dışlanması gerekir.
YAB tedavisinde hangi tür ilaçlar kullanılabilir?
YAB tedavisinde antidepresanlar (genellikle SSRI’lar), vücudun fiziksel anksiyete etkilerini azaltan beta blokerler ve aşırı kaygı durumlarında geçici rahatlama sağlayan benzodiazepinler gibi farklı ilaç seçenekleri değerlendirilebilir. Hangi ilacın size uygun olduğunu doktorunuzla konuşarak belirlemelisiniz.
