Çoğu geleneksel finansal tavsiyenin aslında modasının geçtiğini, hatta bazılarının tamamen yanlış olduğunu biliyor muydunuz? Hele ki erken emeklilik gibi iddialı bir hedefiniz varsa, bu eski kurallar sizi hedefinize ulaştırmak yerine köstekleyebilir. Finansal okuryazarlığımızı genelde ebeveynlerimizden veya yıllar öncesinin koşullarına göre şekillenmiş, “geleneksel” denilen tavsiyelerden edindik. Ama dünya değişti, paramızı yönetme şekillerimiz de değişmeli.
Bugün, sıkça duyduğumuz bazı finansal “doğruları” masaya yatırıp, özellikle erken emeklilik hedefi olanlar için neden yanlış olabileceğini ve bunun yerine ne yapmamız gerektiğini konuşacağız.
50/30/20 Kuralından Daha İyi Bir Yaklaşım: 45/25/20/10 Kuralı
Geleneksel olarak çok popüler olan 50/30/20 kuralı, gelirinizin %50’sini ihtiyaçlara, %30’unu isteklere harcamanızı ve %20’sini tasarruf etmenizi önerir. Daha da basit bir tavsiye ise gelirinizin %10’unu biriktirmeniz yönünde. Ama gelin dürüst olalım, erken emeklilik gibi büyük bir hedef için sadece %10, hatta %20 tasarruf etmek yetersiz kalabilir. Hele ki bu parayı sadece biriktirip yatırım yapmıyorsanız!
Bunun yerine, ihtiyaçlarınızı ve isteklerinizi bir miktar azaltarak, yatırım stratejileri ve tasarrufu daha ön planda tutan bir dağılım daha mantıklı: Gelirinizin %45’ini ihtiyaçlara, %25’ini isteklere, %20’sini yatırıma ayırıp, %10’unu tasarruf etmeyi deneyebilirsiniz. Buna kısaca 45/25/20/10 kuralı diyebiliriz. Acil durum fonunuzu oluşturduktan veya bir ev peşinatı gibi belirli bir birikim hedefine ulaştıktan sonra, tasarruf oranınızı düşürüp yatırım oranınızı %25 hatta %30’a çıkarabilirsiniz.
Önemli olan, kazandığınızın yüzde kaçını ayırdığınıza yani tasarruf oranınıza odaklanmak. Geliriniz arttıkça bu oranı artırmak, finansal özgürlüğe giden yolda sizi çok daha ileri taşıyacaktır.
Yaşa Göre Birikim Hedefleri Yerine Sürekli Tasarruf Oranını Artırmak
Pek çok yerde “şu yaşa kadar bu kadar birikimin olmalı” gibi tavsiyeler görürüz. Evet, bir yere kadar kıyaslama yapmak motive edici olabilir. Ancak çoğu zaman bu hedeflere ulaşamadığımızda kendimizi kötü hissedip pes etme noktasına gelebiliyoruz. Unutmayın ki kişisel finans tamamen kişiseldir ve herkesin koşulları farklıdır.
Yaşa göre belirlenmiş, katı hedefler yerine, eğitime, kararlılığa ve sıkı çalışmaya odaklanmak çok daha faydalı. Her yaşta, her gelir düzeyinde finansal hayatınızı değiştirebilirsiniz. Önemli olan, bugün elinizden gelenin en iyisini yapmak ve yarın biraz daha iyisini yapmaya çalışmak. Kendi tasarruf oranınızı sürekli artırmaya odaklanın, başkalarının ulaştığı noktalara takılıp kalmayın.
Borç Biter Bitmez Değil, Kredi Kartı Borcu Bitince Yatırıma Başlamak
“Tüm borçlarını ödemeden asla yatırım yapma” tavsiyesi ilk bakışta mantıklı gelebilir. Ama gelin bunu biraz revize edelim: “Yüksek faizli kredi kartı borçlarınızı bitirmeden yatırıma başlamayın.”
Kredi kartı borcu, genellikle %15 ila %20 gibi fahiş faiz oranlarıyla, sahip olabileceğiniz en kötü borçlardan biridir. Öncelikle bu borcu kapatmaya odaklanmalısınız. Ancak kredi kartı borcunuz bittikten sonra, diğer borçlarınız (örneğin %5 faizli öğrenim kredisi gibi) devam etse bile yatırım yapmayı öğrenmeye ve erken yaşta başlamaya kesinlikle teşvik ediyoruz.
Uzun vadede toplam borsa piyasasına veya S&P 500 fonlarına yapılan yatırımlar, tarihsel olarak ortalama %7-9 getiri sağlayabilir. Bu, %5 faizli bir borcun maliyetinden daha fazladır. Borçlarınızın sadece asgari ödemelerini yaparken, en azından şirketinizin 401k gibi emeklilik planlarındaki eşleşen katkı paylarını değerlendirerek küçük miktarlarda yatırıma başlamak, uzun vadede size büyük kazançlar sağlayabilir. Borcunuz bittiğinde hem deneyimli olursunuz hem de yatırım stratejileri hakkında bilgi sahibi olursunuz.
Ev Sahibi Olmak Her Zaman En İyi Seçenek Değil: Kiranın Avantajları
“Kira ödemek parayı çöpe atmaktır, her zaman ev sahibi olmalısın” düşüncesi belki de en tartışmalı finansal tavsiye diyebiliriz. Ancak bu konuda farklı bir bakış açısı sunmak isteriz. CBS News’in raporuna göre, 1890-2005 yılları arasında enflasyona göre ayarlanmış ev fiyatları sadece %103, yani yılda %1’den az artış göstermiş. Gayrimenkulün uzun vadede iyi bir yatırım olabileceği doğru, ancak evin aynı zamanda sürekli bir gider kalemi olduğunu unutmamak gerek. Vergiler, sigorta, bakım, onarım masrafları… bitmek bilmeyen kalemler!
Kirada yaşamanın ise özellikle erken emeklilik ve finansal özgürlük isteyenler için önemli avantajları var:
* Esneklik: İstediğiniz yere taşınma özgürlüğü, daha düşük yaşam maliyetli bölgelere geçiş imkanı.
* Daha Az Yük: Bir arıza durumunda tamir masrafları veya zahmeti size ait değil.
* Yatırım Fırsatları: Ev satın alırken ödeyeceğiniz peşinat, büyük ihtimalle hayatınızın birikimlerinin çoğunu kapsar. Bu parayı yatırıma yönlendirerek, bileşik faizin gücünden faydalanıp çok daha hızlı büyütme şansınız olur. Eğer ev almak sizi 5, 10, 15 yıl veya daha uzun süre yatırım yapmaktan alıkoyacaksa, emekliliğinizi erteleyebilir.
Ayrıca “ilk ev” veya “başlangıç evi” gibi terimlere dikkat edin. Çoğu insan ilk beş yıl içinde mortgage ödemelerinin neredeyse tamamının faize gittiğini anlamıyor. Bu yüzden, ev alacaksanız, en az 15-20 yıl o evde yaşamayı planlıyorsanız, gerçek anlamda bir değer oluşturmak için alın. Hem kirada oturmanın hem de ev sahibi olmanın finansal ve kişisel artıları ve eksileri var. Kiracı olduğunuz için kendinizi kötü hissetmeyin, bu kişisel bir karardır.
Kredi Kartı Bakiyesi Tutmak Kredi Notunu İyileştirmez, Aksine Zarar Verir
Bu madde belki doğrudan erken emeklilik ile ilgili değil ama kesinlikle önemli ve çoğu zaman yanlış anlaşılan bir konu. Birçok kişi, kredi kartında sürekli bir bakiye tutmanın kredi notunu artıracağına inanır. Bu tamamen yanlış! Nereden çıktığı bilinmeyen bu efsaneye kulak asmayın.
Gerçek şu ki: Mevcut limitlerinize oranla borçlu olduğunuz miktar, kredi notunuzun %30’unu oluşturur. Kullanım oranı ne kadar düşükse, kredi notunuz o kadar iyi olur. Yani, tüm kredi kartlarınızda sıfır bakiye olması en iyisidir. Bunun iki temel nedeni var:
1. Her ay faiz ödemezsiniz.
2. Kredi notunuzu yükseltirsiniz.
Aslında, borçları düzenli olarak ödemek, kredi notunuzu yükseltmenin en iyi ve en kolay yollarından biridir. Puan ve ödül kazanmak için kredi kartlarınızı kullanın, ancak her ay borcun tamamını ödeyin. İster erken emekliliğin peşinde olun ister olmayın, bu tavsiyeyi asla aklınızdan çıkarmayın. Bu, borç yönetimi konusunda atacağınız en önemli adımlardan biri.
Sıkça Sorulan Sorular
Geleneksel finansal tavsiyeler neden erken emeklilik için uygun değil?
Geleneksel tavsiyelerin çoğu, uzun yıllar çalışıp geleneksel emeklilik yaşını bekleyen bir nüfus için tasarlanmıştır. Erken emeklilik hedefi olanlar için bu tavsiyeler, yeterli tasarruf ve yatırım oranlarına ulaşmayı engeller, hatta bazen yanlış finansal adımlara yönlendirerek süreci uzatır. Çoğu zaman güncelliğini yitirmiş ve bugünün finansal piyasalarına uyum sağlayamayan önerilerdir.
Borçlarım varken yatırıma başlamalı mıyım?
Yüksek faizli kredi kartı borçları gibi kötü borçlarınızı öncelikle kapatmalısınız. Ancak diğer, daha düşük faizli borçlarınız (örneğin öğrenim kredisi) varken dahi yatırıma başlayabilirsiniz. Hatta şirketinizin sunduğu emeklilik planlarındaki eşleşen katkı paylarını kaçırmamak adına küçük miktarlarda da olsa yatırım yapmak, uzun vadede bileşik faizin gücüyle çok daha kazançlı olabilir. Önemli olan bir yandan borç ödeme planınızı sürdürürken, diğer yandan da yatırım yapmayı öğrenmeye başlamaktır.
Ev sahibi olmak mı, kirada yaşamak mı finansal olarak daha avantajlı?
Bu kişisel bir karardır ve her ikisinin de finansal artıları ve eksileri vardır. Ev sahibi olmak uzun vadede değer oluşturabilse de, peşinat, vergiler, bakım ve onarım gibi sürekli yüksek giderler içerir. Kirada yaşamak ise finansal esneklik, hareket özgürlüğü ve peşinat olarak kullanılabilecek parayı yatırım yaparak büyütme fırsatı sunar. Özellikle erken emeklilik hedefi olanlar için, yatırım fırsatlarını değerlendirmek adına kirada yaşamak daha stratejik bir seçenek olabilir.
