Sabah kahvesi eşliğinde bahçede neler olup bittiğini konuşmaya hazır mısın? Eğer aklında hiç kendi patatesini yetiştirmek varsa, doğru yerdesin. Belki de bahçende sadece domates yetiştirmekle yetinmeyip, bir adım öteye geçmek istiyorsundur. Düşünsene, kendi ellerinle büyüttüğün, kimyasal bulaşmamış, mis gibi organik patates yetiştirme fikri kulağa nasıl geliyor? Harika, değil mi? Ama nereden başlanır, marketten aldığımız patatesler olur mu, ya da toprağı nasıl hazırlamalıyız? Hadi gel, bu soruların hepsine birlikte bakalım. Evde patates yetiştirme sanatı aslında düşündüğünden çok daha kolay!
Tohum Patates Seçimi: Market Patatesi Tuzağına Dikkat!
İşe doğru tohumla başlamak çok önemli. Şöyle söyleyeyim: Bahçeye ekeceğimiz patates, aslında bir tohum değil, bizzat patatesin kendisi! Evet, yanlış duymadın. Peki, marketten aldığımız patatesleri ekebilir miyiz? Teknik olarak evet, ekebilirsin. Ama dürüst olmak gerekirse, bu pek de iyi bir fikir değil.
Neden mi? Öncelikle, marketten aldığın patateslerin hastalıksız olduğuna dair hiçbir garantin yok. Toprağına ne tür hastalıklar bulaştırabileceğini bilemezsin. İkincisi, market patatesleri genelde filizlenmeyi önleyici gazlarla işlem görmüştür. Bu gazların etkisi geçene kadar beklemek epey zaman alabilir, ki biz taze mahsul almak isteriz, değil mi?
Bu yüzden, sertifikalı, hastalıksız tohumluk patatesleri tercih etmek en iyisi. Yerel fidancılardan veya çiftlik mağazalarından temin edebilirsin. Online satış yapan yerler de var ama kargo masrafları bazen can sıkıcı olabilir.
Patatesleri Çimlendirme (Chitting) – Gerekli mi?
Tohum patatesleri ekmeden önce “chitting” adı verilen bir işlemden geçirebilirsin. Chitting, patateslerin gözlerinden filizlenmesini sağlamak demek. Yani, ekmeden önce onlara biraz avantaj tanımak gibi. Patatesini sıcak bir yerde, evin içinde 3-4 hafta kadar bekletirsen, minik filizler çıkmaya başlayacaktır.
Bu işlemin avantajı ne? Bitkilerin toprağa ekildiğinde daha hızlı büyümesi. Özellikle kısa bir ekim sezonun varsa bu hızlandırma oldukça işe yarayabilir. Ama şunu da bilmelisin: Chitting yapmak şart değil. Birçok deneyimli bahçıvan bu adımı atlayarak da gayet güzel sonuçlar alıyor. Yani tamamen senin tercihin!
Tohum Patatesleri Bölme – Daha Fazla Verim İçin Bir Taktik
Elindeki tohum patatesleri daha fazla fideye dönüştürmek ister misin? O zaman onları kesebilirsin! Bir patatesin üzerinde birden fazla “göz” (filizlenecek nokta) bulunur. Patatesi, her bir parçada en az bir iki göz olacak şekilde ikiye bölebilirsin. Bu, daha az patatesle daha çok fide elde etmeni sağlar.
Ancak dikkatli olmakta fayda var: Eğer yaşadığın bölgede patatesleri etkileyen toprak kaynaklı hastalıklar yaygınsa, kesme işlemi önerilmeyebilir. Çünkü kesilen yüzeyler hastalıklara karşı daha savunmasız hale gelebilir. Eğer toprağında böyle bir sorun yoksa, neden olmasın? Yine de bu adımı atlayıp bütün patatesi ekmek de harika sonuçlar verir. Yani yine, tamamen sana kalmış!
Patates Ekimi İçin En Uygun Zaman ve Yer
Patatesler serin havaları severek büyümeye başlar. Bu yüzden ekim için geniş bir zaman aralığın var aslında. İlkbahardaki son donlardan yaklaşık altı hafta önce ekmeye başlayabilir, hatta son donlardan dört hafta sonrasına kadar ekmeye devam edebilirsin. Önemli olan, büyüme mevsiminin uzunluğunu göz önünde bulundurmak. Çoğu patates çeşidi 90 ila 120 gün arasında olgunlaşır.
Peki ya yer seçimi? Burası çok kritik. Patateslerin bol güneşe ihtiyacı var. Minimum 6 ila 8 saat direkt güneş ışığı alan bir yatak seçmelisin. Eğer bulabiliyorsan, yaz boyunca 10-12 saat güneş alan tam güneşli bir alan, verim açısından en ideali olacaktır. Güneş, patateslerin gelişimi için olmazsa olmaz!
Toprak Hazırlığı ve Dikim Tekniği
Patatesler, kendilerine bolca yer açılan, gevşek topraklarda harika gelişir. Bu yüzden ekim yapacağın alanı iyi hazırlaman önemli. Toprağı iyice gevşetmek için kazabilir, hatta biraz organik kompost ile zenginleştirebilirsin. Kompost, toprağa besin katmanın yanı sıra, yapısını da iyileştirerek patateslerin rahatça büyümesini sağlar. Eğer toprağının verimliliğinden endişeliysen, dengeli, granüler bir organik gübre de ekleyebilirsin.
Şimdi gelelim ekime!
1. Hendek Açma: Yaklaşık 15 cm derinliğinde hendekler kaz.
2. Kompost: Hendeklerin tabanına 2-5 cm kadar kompost serpiştirmek, patateslerine harika bir başlangıç sağlar.
3. Yerleştirme: Patatesleri gözleri yukarı bakacak şekilde hendeklere yerleştir. Eğer çimlendirilmişse, filizlenen kısımları yukarı doğru dönük olmalı.
4. Aralık: Patateslerin arasına ne kadar boşluk bırakacağın, ne tür bir patates istediğine bağlı. Fırınlık, büyük patatesler istiyorsan 30 cm aralık bırakabilirsin. Kızartmalık veya püre için orta boy patatesler yeterliyse 15-20 cm aralık da gayet uygun olur.
5. Kapatma: Patatesleri dikkatlice toprakla ört.
Büyüme Sürecinde Patates Bakımı
Can Suyu ve Nem: Patatesler suyu çok sever. Toprağın sürekli nemli kalmasına özen göster, ancak su birikintisi olmamasına dikkat et. Özellikle yaz sıcakları bastırdığında, 3-4 günde bir sulama yapmak gerekebilir. Düzenli ve yeterli sulama, güçlü bitkiler ve bol mahsul için anahtar.
Boğaz Doldurma (Hilling): “Hilling” veya boğaz doldurma, bitki büyüdükçe etrafına toprak yığma işlemidir. Geçmişte, daha fazla patates almak için gövde etrafına yüksek tepeler oluşturulurdu. Ama günümüz bahçecilik pratiklerinde, bu kadar yüksek tepelere gerek olmadığı görülüyor. Esas amaç, büyüyen patates yumrularının güneş ışığına maruz kalmasını engellemektir. Çünkü güneş gören patatesler yeşillenir, acılaşır ve hatta hafif zehirli hale gelebilir. Bitkinin etrafına 8-10 cm kadar toprak yığmak, patatesleri güneşte kalmaktan korumak ve bitkiye destek sağlamak için yeterli olacaktır.
Hasat Zamanı: Patatesler Ne Zaman Hazır?
Patatesler, ekildikten yaklaşık 90 ila 120 gün sonra hasat edilmeye hazır hale gelir. Hangi patates çeşidini ektiğini biliyorsan, bu sana bir zaman aralığı verecektir. Ama en güzeli, patates bitkilerinin kendilerinin sana ne zaman hazır olduklarını söylemesidir.
Bitkinin üst kısımları sararmaya, kurumaya ve devrilmeye başladığında, işte o zaman hasat zamanı gelmiş demektir! Bu, yumruların büyümeyi tamamladığı ve kabuklarının sertleştiği anlamına gelir. Hasat etmeden önce biraz sabretmek, patateslerin daha uzun süre saklanmasına yardımcı olur.
Kendi patatesini yetiştirmek, düşündüğünden çok daha kolay ve ödüllendirici bir deneyim. Bahçende domateslerden sonra en keyif alacağın ikinci bitki bile olabilir! Dene ve gör, taze patatesin lezzeti bambaşka.
—
Sıkça Sorulan Sorular
Patatesleri ne kadar derine ekmeliyim?
Patatesleri yaklaşık 15 cm derinliğindeki hendeklere ekmek idealdir. Hendeklerin dibine bir miktar kompost ekleyerek besin takviyesi yapmayı düşünebilirsin.
Evde patates yetiştirirken en önemli bakım ipucu nedir?
Patateslerin düzenli ve yeterli su alması çok önemlidir. Toprağın eşit derecede nemli kalmasına özen gösterilmeli, özellikle sıcak havalarda sulama sıklığı artırılmalıdır. Ayrıca, büyüyen yumruların güneş ışığına maruz kalmaması için boğaz doldurma (hilling) işlemi yapılmalıdır.
Marketten alınan patatesleri ekmek neden tavsiye edilmez?
Market patatesleri hastalıksız olduğu garanti edilmediği ve filizlenmeyi önleyici gazlarla işlem gördüğü için tavsiye edilmez. Bu durum, bahçene hastalık yayma riskini artırır ve patateslerin çimlenmesini geciktirir. Sertifikalı tohumluk patatesler kullanmak çok daha güvenli ve verimlidir.
