Hiç düşündünüz mü, dünyanın en çetin coğrafyalarından birinde, 4000 metre yükseklikte, her gün hayatta kalma mücadelesi verirken nasıl bir yaşam sürebilir insan? Yağmurun az, kaynakların kısıtlı olduğu, doğanın adeta acımasız davrandığı bir yer hayal edin. İşte Peru’nun kalbindeki And Dağları yaşamı, özellikle de Cusco bölgesindeki ücra Kiswa Chacca gibi yerlerde tam da böyle. Buradaki insanlar, doğanın sunduğu o azıcık fırsatları kullanmayı çok iyi biliyorlar; çünkü başka türlüsü mümkün değil.
Yüksek Rakımda Hayatta Kalma Mücadelesi
Kiswa Chacca, deniz seviyesinden 4000 metre yüksekte, adeta dünyanın çatısında kurulu bir yerleşim yeri. Burası, yağmur kıtlığı ve kaynakların yetersizliği yüzünden yeryüzünün en zorlu bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. Sanki doğa, buradaki insanlara en cömert yüzünü göstermemeye yemin etmiş gibi. Ama Kiswa Chacca halkı, bu çorak yaylada yaşamaya alışkın. Onlar için zorluk, yaşamın ta kendisi. Erozyon ve kuraklık yüzünden toprakların sertleşmesi, ekim yapmayı veya hayvanları otlatmayı her geçen gün daha da güçleştiriyor. Ancak bu zorluklar, onları yıldırmak yerine, kadim bilgilerine daha sıkı sarılmaya itiyor.
Doğa ile Derin Bir Ruhsal Bağ: Pachamama ve Apus
And toplulukları için doğa sadece bir yaşam alanı değil, aynı zamanda kutsal bir varlık. Buradaki günlük hayat, ritüellerle dolu. Her adım, çevreyle kurulan o özel ilişkiyi yansıtıyor. Pachamama, yani Toprak Ana, yaşamın özünü, dengeyi temsil ediyor. Dağ ruhları olan Apus‘lardan her aktivite için izin isteniyor. İnsanlığın doğaya her müdahalesi, çok dikkatli ve ölçülü bir şekilde yapılmalı.
Cayetano gibi şamanlar, yani “Paco”lar, sadece hastaları iyileştirmekle kalmıyor, aynı zamanda tüm ritüelleri yönetiyor. Ekinlerin ne zaman hasat edileceğine onlar karar veriyor, komşular arasındaki anlaşmazlıkları onlar çözüyor. Ritüel sofrasına Pachamama’ya sunulan kokalar, alkol, tütün, mısır ve diğer ürünler sadece Apus’lar tarafından kabul edilen ruhani liderler tarafından yerleştiriliyor. Hasatların başarılı olması, hayvanların bereketli olması ve talihsizliklerin uzaklaştırılması için hayvan kurban etmek, kanın toprağa karışması And ritüellerinin olmazsa olmazı.
Geleneksel Uygulamalar: Hayatta Kalmanın Sırları
Bu çetin koşullarda hayatta kalmak, binlerce yıllık geleneksel And yaşamı pratikleriyle mümkün oluyor. Mesela Victoriano gibi “Chekarurak”lar, yani köprü ustaları, topluluğun can damarı. Jennifer’ın çocukları için hazırladığı Watia, yerin altına oyulmuş bir fırında yemek pişirme yöntemi, hem lezzetli hem de pratik bir miras.
Ayrıca, patatesi dondurarak kurutma yöntemi olan Chuño sayesinde yiyecekler yıllarca saklanabiliyor. Koka yaprakları, irtifa hastalığına karşı vazgeçilmez bir enerji ve türev kaynağı. Kireç taşıyla karıştırıldığında aktif özellikleri anında salınıyor, vücut kısa sürede mineraller ve vitaminlerle doluyor. Bunlar sadece pratik uygulamalar değil, aynı zamanda Peru yerli kültürünün birer simgesi.
Kentin Cazibesi ve Kırsal Göç İkilemi
Ne yazık ki, her güzel geleneksel yaşamın bir de zorlu bir yüzü var. Victoriano’nun oğlu Vidal gibi gençler, Lima’da sanat okuyarak şehir hayatının cazibesine kapılıyor. Victoriano’nun hayali, oğlunun aile geleneğini sürdürmesi, ancak Vidal’ın başka fikirleri var gibi. Tıpkı diğer birçok genç göçmen gibi, o da şehrin konforu ile yaylanın zorlu yaşamı arasında bir ikilem yaşıyor. Bu durum, ailelerin istikrarını ve geleneksel And yaşamını riske atıyor. Erkekler uzaktayken, kadınlar hem ev işlerini hem de topluluğun kendilerine atadığı erkek işlerini üstleniyor. Bu kırsal göç, bir yandan ekonomiye umut verse de, diğer yandan derin toplumsal değişimlere yol açıyor.
And Diyarının Besin Kaynakları ve Felsefesi
Andlar, patatesin anavatanı. Küçük aile tarlalarında, İnkalardan kalma ve 300’e kadar dayanıklı çeşidi bulunan patatesler ana besin kaynağı. Diyet, az miktarda tahıl ve inek, koyun, özellikle de bölgeye özgü lamalar ile alpakalardan elde edilen süt ürünleriyle destekleniyor. Ancak yaşam sadece besinle sınırlı değil.
Victoriano’nun saatlerce ördüğü “Keshwa” halatları, sadece pratik bir araç olmanın ötesinde, And felsefesinin derin bir yansıması. İki ipten örülen bu halatlar, And dünyasının ikilik ve denge felsefesini simgeliyor: erkek ve kadın, ışık ve karanlık, yaşam ve ölüm. Evren, zıtlıkların birbirini tamamladığı, sürekli bir akış içinde olan, bölünüp çoğalarak daha karmaşık gerçeklikler oluşturan bir sistem olarak görülüyor. Kiswa Chacca da, bu kadim felsefenin canlı bir örneği olarak, özgün ikili kaynağından bölünerek ve çoğalarak varlığını sürdürüyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kiswa Chacca nerede bulunur ve yaşam koşulları nasıldır?
Kiswa Chacca, Peru’nun Cusco bölgesinde, And Dağları’nda deniz seviyesinden 4000 metre yükseklikte bulunan ücra bir bölgedir. Yaşam koşulları, yağmur kıtlığı, kaynak eksikliği, erozyon ve kuraklık nedeniyle son derece zordur.
And toplulukları doğayla nasıl bir ilişki kurar?
And toplulukları, doğayı kutsal bir varlık olarak görür ve Pachamama (Toprak Ana) ile Apus (dağ ruhları) ile derin bir ruhsal bağa sahiptir. Günlük yaşamları ritüellerle doludur ve doğaya her müdahale dengeli ve saygılı bir şekilde yapılır. Şamanlar, bu ruhani dengeyi korumada önemli bir rol oynar.
Kiswa Chacca’da genç neslin karşılaştığı temel zorluk nedir?
Genç nesil, geleneksel yayla yaşamının zorlukları ile şehirdeki konfor ve fırsatlar arasında bir ikilem yaşamaktadır. Şehirlere olan kırsal göç, aile istikrarını ve kadim geleneksel yaşam tarzını riske atmaktadır, bu da nesiller arası bir çatışmaya yol açmaktadır.
