Dünyayı değiştirecek bir iş fikriniz var ve bunu gerçeğe dönüştürmek için tek ihtiyacınız olan şey startup finansmanı, öyle mi? Teknoloji haberlerinde milyon dolarlık yatırım turlarını, uçuk değerlemeleri görüyor, “o şirket fon bulduysa ben neden bulamayayım?” diye mi düşünüyorsunuz? İşte tam da bu noktada, bir girişimcilik yolculuğunun kritik aşamalarını ve bu yolculukta parayı nasıl bulacağınızı tüm detaylarıyla konuşalım.
Aslında, en başta anlamamız gereken çok temel bir ayrım var: Sizin startup’ınızın yatırım alıp alamayacağı. Çünkü tüm startup’lar iki ana kategoriye ayrılıyor.
Her Girişim Yatırımcı Çekmez: Hangi Sepettesiniz?
Girişimler iki ana kategoriye ayrılır. İlk kategori, “patlayıcı büyüme” hedefleyen, yani risk sermayesi (Venture Capital) oyununun parçası olan şirketlerdir. Bu şirketler, milyar dolarlık değerlemelere, halka arzlara ya da büyük bir satın almaya ulaşma potansiyeli taşır. Yatırımcılar, bu tür şirketlere büyük paralar yatırır çünkü geri dönüş beklentileri muazzamdır; bazen ilk yatırımlarının 300 katını bile kazanabilirler. İşte TechCrunch makalelerinde okuduğunuz o çılgın başarı hikayeleri bu sepetten çıkar.
Diğer kategori ise normal bir iş kurmak isteyenlerdir. Belki kurucular şirketlerinde çalışmayı, kendi patronları olmayı severler; belki de işlerini çocuklarına bırakmayı düşünürler. Kontrolü kimseyle paylaşmak istemeyip her zaman %51 hisseyi ellerinde tutmak isterler. Eğer siz bu sepeti seçiyorsanız, bu tamamen harika bir tercih. Ancak açıkça belirtmek gerekirse, bu tür bir iş için dışarıdan, patlayıcı büyüme odaklı yatırımcılardan milyon dolarlık fon bulamazsınız. Tamamen farklı bir finansman modelidir ve bu yazıda “patlayıcı büyüme” peşinde koşan startup’lara odaklanacağız.
Finansman Turları: Aşamalı Büyümenin Yakıtı
Patlayıcı büyüme hedefiyle yola çıkan bir şirket için finansman, bir maraton gibidir; tek seferde tüm parayı alamazsınız. Kimse o kadar büyük bir riski üstlenmek istemez. Bu yüzden para, farklı turlar halinde ve aşamalı olarak toplanır.
* Pre-Seed Turları: Genellikle ürün geliştirmek ve piyasaya sürmek için alınır. Bu aşamada sunumlar daha çok ekibe ve ürün inşa etme kapasitesine odaklanır.
* Seed Turları: Ürün piyasaya sürüldüğünde ve ilk büyüme belirtileri başladığında devreye girer. Amaç, her şeyi daha hızlı hareket ettirmektir. Sunumlar müşteri çekişine ve tekrarlanabilir büyüme taktiklerine odaklanır.
* Series A Turları: Şirket yıllık gelirde genellikle 1 milyon doları aştığında hedeflenir. Bu aşamada artık büyüme rakamlarınızı, finansal sağlığınızı ve pazar anlayışınızı derinlemesine kanıtlamanız gerekir.
* Series B ve Sonrası: Genellikle 10 milyon dolarlık gelir aralığındaki şirketler içindir. Bu turlarda, piyasayı nasıl ele geçireceğinizi ve potansiyel çıkış (exit) stratejilerini göstermeniz beklenir. Yatırımcılarla görüşürken, kendi aşamanızdaki şirketlere yatırım yapanlara odaklanmanız çok önemlidir. Aksi takdirde, değerli zamanınızı boşa harcamış olursunuz.
Hisse Seyreltmesi (Dilution): Büyümenin Tatlı Yükü
Yatırım turları ilerledikçe, kurucuların kaçınılmaz olarak karşılaşacağı bir gerçek var: hisse seyreltmesi (dilution). Bu, şirketteki toplam hisse sayısının artmasıyla sizin yüzdesel payınızın azalması anlamına gelir. Şirket yeni yatırımcılar için yeni hisseler çıkarır.
Şöyle düşünelim: Walt ve Jesse’nin başlangıçta 10’ar hisseyle %50-%50 ortak oldukları bir işleri olsun. Bir yatırımcı geldiğinde, Walt’ın 10 hissesi veya Jesse’nin 10 hissesi değişmez. Şirket, yeni yatırımcıya vermek üzere sıfırdan yeni hisseler oluşturur ve satar. Örneğin, yatırımcı 11 hisse alırsa, toplam hisse sayısı 20’den 31’e çıkar. Walt’ın hala 10 hissesi vardır ama bu artık toplamın %50’si değil, yaklaşık %32’si olur.
Series B aşamasına gelindiğinde kurucuların işin kontrol çoğunluğunu (%50’den azını) kaybetmesi oldukça yaygındır. Bu durum, maaş zamlarınızın yönetim kurulu tarafından onaylanması veya işinizi iyi yapmazsanız kovulabilmeniz gibi sonuçlar doğurabilir. Ama burada asıl soru şu: Milyon dolarlık bir şirketin %100’üne mi sahip olmak istersiniz, yoksa 500 milyon dolarlık bir işin %20’sine mi? İkincisi, büyük girişimcilik hayallerinin ve milyar dolarlık şirketlerin tek yolu olabilir.
Startup Değerlemesi: Risk ve Getiri Üzerine Bir Anlaşma
Bir startup’ın değerlemesi, özünde bir bahistir. Yatırımcının ne kadar risk alacağı ve doğru çıkarsa ne kadar kazanacağı üzerine bir anlaşma. Özellikle erken aşamalarda (pre-seed) bu değerlemeler biraz keyfi olabilir. Henüz para kazanmayan bir işin, hatta sadece bir fikrin veya ekibin değerini kesin olarak biçmek zordur.
Birkaç yıl önce Facebook’un ilk yatırımcısı Peter Thiel’ın hikayesi buna güzel bir örnek: Mark Zuckerberg ve Eduardo Saverin’e 500.000 dolar karşılığında şirketin %10’u teklif edildi. Bu, paranın şirkete girdikten sonra (post-money) şirket değerinin 5 milyon dolar olduğu anlamına geliyordu. Yani para girmeden önce (pre-money) şirket 4.5 milyon dolar ediyordu.
Erken aşama değerlemeleri (pre-seed), şirket ile yatırımcılar arasındaki risk-ödül beklentisine bağlıdır. Eğer peşinizde birçok yatırımcı varsa, daha iyi bir değerleme için pazarlık gücünüz artar. Ancak tek bir ilgili yatırımcı varsa, durum farklı olabilir. Unutmayın, “patlayıcı büyüme” sepetindeki tüm işletmelerin dev bir unicorn, halka açık bir şirket olması beklenir. Bu nedenle, bugünkü tahminleriniz değil, yürütme kabiliyetiniz asıl farkı yaratır. Bugünlerde pre-seed şirketler için standart değerlemeler 3 ila 5 milyon dolar civarındadır; tabii ki şirketiniz 100 milyon dolar veya daha fazla bir potansiyele sahipse. Seed ve sonrası aşamalarda ise durum değişir, çünkü artık gelirler vardır ve büyüme katlarına dayalı değerlemeler yapılabilir.
Runway ve Finansal Planlama: Turlar Arasında Sıkışmamak İçin
Finansal planlama ve “runway” (mevcut paranın ne kadar yeteceği) hesaplaması, yatırım turları arasında sıkışıp kalmamak için hayati öneme sahiptir. Maalesef birçok şirket, bir turu bitirip diğerine geçemediği için kapanır. Pre-seed yatırımınızın sizi seed aşamasına ve hatta bir sonraki turu kapatmak için birkaç ek aya yetmesi gerekir. Eğer ürününüzü bitirip piyasaya süremediyseniz, bir ikilemde kalabilirsiniz: Seed turu için erken, ancak pre-seed için geç.
Bu durum, ne kadar paraya ihtiyacınız olduğunu doğru bir şekilde bütçelemenin ne kadar kritik olduğunu gösterir. Bir CFO’nuz olduğunda onun işidir, ama öncesinde bu genellikle kurucunun omuzlarındadır. Deneyimler, birçok kurucunun bu konuda zorlandığını ve öğrenmek zorunda kaldığını gösteriyor.
Para toplarken en önemli odak noktanız, paranın şirketi bir sonraki fonlanabilir aşamaya taşıyacağından ve turlar arasında sıkışıp kalmayacağınızdan %100 emin olmaktır. Bu yolculuk zorlu, riskli ve acı verici olabilir; ancak aynı zamanda milyar dolarlık şirketler kurmanın ve gerçekten dünyayı değiştirmenin tek yolu da budur.
Sıkça Sorulan Sorular
S1: Patlayıcı büyüme hedefleyen startup’lar ile normal işletmeler arasındaki temel fark nedir?
C1: Patlayıcı büyüme hedefleyen startup’lar, hızlı ve büyük ölçekli büyümeyi hedefler, genellikle bir halka arz (IPO) veya büyük bir şirket tarafından satın alınma potansiyeli taşır. Bu tür girişimcilik modelleri, risk sermayesi yatırımları için uygundur. Normal işletmeler ise sürdürülebilir gelir elde etmeyi, kurucuların kontrolünde kalmayı ve genellikle büyümeyi organik olarak yönetmeyi amaçlar; bu yüzden dışarıdan büyük startup finansmanı çekmeleri beklenmez.
S2: Hisse seyreltmesi (dilution) nedir ve neden kaçınılmazdır?
C2: Hisse seyreltmesi, şirketin yeni yatırımcılara hisse satmak veya çalışanlara opsiyon vermek amacıyla yeni hisseler çıkarması sonucunda, mevcut hissedarların (kurucular dahil) şirketteki yüzdesel payının azalması durumudur. Bu, genellikle yatırım turları sırasında şirketin değerini artırmak ve büyümek için dışarıdan sermaye almanın kaçınılmaz bir sonucudur. Hisse sayınız aynı kalsa bile, toplam hisse sayısı arttığı için yüzdesel oranınız düşer.
S3: “Runway” nedir ve bir startup için neden önemlidir?
C3: “Runway”, bir startup’ın mevcut nakit parasıyla ne kadar süre faaliyetlerini sürdürebileceğini gösteren süredir (genellikle ay cinsinden). Bu süre, şirketin aylık giderleri ve kasasındaki nakit miktarı hesaplanarak bulunur. Startup finansmanı arayışında olan bir girişimcilik ekibi için runway, bir sonraki yatırım turu kapanana kadar şirketin hayatta kalmasını ve fonlanabilir bir sonraki dönüm noktasına ulaşmasını sağlamak açısından hayati öneme sahiptir. Yetersiz runway, şirketlerin turlar arasında sıkışıp kalmasına ve nakitlerinin tükenmesine neden olabilir.
