Her yıl bahar geldiğinde, geçen yıldan kalan tohum paketlerine bakıp “Bunlar hâlâ işe yarar mı?” diye düşünürüz, değil mi? Ya da belki sırf içinde ne olduğunu unuttuğumuz için yepyeni tohumlar alıp eski tohumları çöpe atarız. Oysa tohumlar, tahmin ettiğimizden çok daha uzun süre dayanabilir! İşte bu, pek çoğumuzun bütçesini zorlayan, her yıl yeni tohum masrafı çıkarmasına neden olan büyük bir yanılgı. Gelin, tohum saklama konusundaki bu yaygın efsaneyi yıkalım ve elimizdeki bu küçük hazinelerin ömrünü nasıl uzatacağımızı konuşalım.
Tohum Paketi Üzerindeki Tarih Bir Son Kullanma Tarihi mi?
Tohum paketlerinin arkasında gördüğünüz o “20XX yılı için paketlenmiştir” (packed for 20XX) ibaresi sizi yanıltmasın. Bu, bir son kullanma tarihi değil! Aslında bu, Tarım ve Orman Bakanlığı gibi kurumların zorunlu kıldığı, tohumların paketlendiği ve ekime hazır olduğu yılı gösteren bir bilgi. Tohum üreticileri, o yıl içinde satamadıkları tohumları piyasadan çekmek zorunda kalıyor. Ardından, bir sonraki sezonda, tamamen yeni tarihli tohumlarla raflar yeniden doluyor. Bu durum, bize tohumların sadece bir sezonluk ömrü olduğu izlenimini verse de, gerçek bambaşka. Tohumlar, özellikle de onlara iyi bakarsak, bir sezondan çok daha uzun süre dayanır.
Tohumları Doğru Saklamak Neden Önemli?
Peki, tohumların ömrünü uzatmanın sırrı ne? Cevap basit: doğru tohum saklama koşulları. Bu küçük mucizelerin uzun yıllar boyunca canlı kalabilmesi için temel bir kural var: serin, kuru ve karanlık bir yerde muhafaza etmek.
Evinizin bir dolabı, kileri ya da bodrum katı başlangıç için harika seçenekler. Ama bir adım öteye geçmek isterseniz, buzdolabı ya da dondurucu bile harikalar yaratabilir. Hatta yeriniz varsa, bazı bahçıvanlar buzdolabı ve dondurucu kombinasyonunu tercih ediyor. Önemli olan, tohumların nemden, ısıdan ve ışıktan uzak durması. Bu basit kurallara uyulduğunda, tohumlarınızın ömrünü önemli ölçüde uzatabilirsiniz.
Hangi Tohum Ne Kadar Dayanır? İstisnalar ve Genel Kurallar
Her tohumun kendine özgü bir dayanma süresi var, bu doğru. Ama genel bir kural olarak, tohumlarınızın çoğu minimum üç yıl, hatta çoğu zaman beş yıl ve daha fazla dayanır. Ancak bazı istisnaları bilmek işimizi kolaylaştırır:
* Tek Yıllıklar (Hemen Kullanın!): Yabani havuç gibi tohumlar ne yazık ki sadece bir yıl dayanır. Bu yüzden, bu tür tohumları o yıl ekmediyseniz, yenilerini almanız en doğrusu.
* İki Yıllıklar: Soğan, pırasa ve bamya tohumları yaklaşık iki yıl dayanır. Süper tatlı mısır tohumları da genellikle iki yıl içinde kullanılmalıdır.
* Üç Yıl ve Üzeri: Fasulye, havuç, bezelye gibi pek çok tohum türü rahatlıkla üç yıl veya daha uzun süre dayanabilir.
* Dört-Beş Yıl ve Daha Uzun Süreliler: Kabak, lahana, salata gibi sebzelerin tohumları dört, beş yıl, hatta daha uzun süreler boyunca canlılığını koruyabilir. Deneyimler gösteriyor ki, sekiz yıl bekletilmiş lahana tohumları bile başarıyla çimlenebiliyor.
Yani, elinizdeki tohum paketlerini gözden geçirirken acele etmeyin. Çoğu sandığınızdan daha sağlam!
Eski Tohumların Çimlenme Oranı ve Çimlenme Testi
Peki, tohumlar yaşlandıkça ne olur? Genellikle çimlenme oranları düşer. Yani, yeni bir paketteki tohumların %90’ı çimlenirken, üç-beş yıllık bir pakette bu oran %70’e, hatta %50’ye düşebilir. Ancak bu, o tohumları tamamen çöpe atmanız gerektiği anlamına gelmez. Sadece daha fazla tohum ekerek aynı miktarda fide elde edebilirsiniz.
Elinizdeki eski tohumların hâlâ işe yarayıp yaramadığını merak ediyorsanız, basit bir çimlenme testi yapabilirsiniz:
1. Nemli bir kağıt havlu alın.
2. Üzerine yaklaşık 10 adet tohum serin.
3. Kağıt havluyu tohumların üzerini kapatacak şekilde katlayın.
4. Bu nemli havluyu sıcak bir yerde, yaklaşık bir ila iki hafta boyunca nemli tutun.
5. Süre sonunda havluyu açın ve kaç tohumun çimlendiğine bakın.
Eğer hiçbir tohum çimlenmediyse, o paketi gönül rahatlığıyla atabilirsiniz. Eğer yarısı çimlendiyse, hâlâ kullanabilirsiniz ama her zamankinden biraz daha fazla ekmeye hazırlıklı olun. Eğer 10 tohumdan 7-8’i çimlendiyse, tohumlarınız gayet iyi durumda demektir!
Unutmayın, her yıl yeni tohum almak zorunda değilsiniz. Tohumlarınızı iyi saklayın, onlara bir şans verin ve bahçenizin keyfini çıkarın.
Sıkça Sorulan Sorular
Tohum paketlerinin üzerindeki “paketlenme tarihi” neden yanıltıcı olabilir?
Tohum paketlerinin üzerindeki tarih, tohumların o yıl için paketlendiğini gösteren bir zorunluluktur ve bir son kullanma tarihi değildir. Bu tarih, tohumların ne kadar süreyle canlı kalabileceğini değil, sadece üretici tarafından hangi yıl piyasaya sürüldüğünü belirtir.
Tohumları en iyi şekilde nasıl saklayabilirim?
Tohumları serin, kuru ve karanlık bir yerde saklamak en doğrusudur. Evinizin içindeki bir dolap, kiler veya bodrum katı idealdir. Daha da uzun ömür için buzdolabı veya dondurucu da kullanılabilir. Önemli olan nemden, ısıdan ve doğrudan ışıktan uzak tutmaktır.
Eski tohumlarımın hâlâ işe yarayıp yaramadığını nasıl anlarım?
Eski tohumlarınızın çimlenme oranını anlamak için bir test yapabilirsiniz. Nemli bir kağıt havluya yaklaşık 10 tohum serin, üzerini kapatın ve 1-2 hafta boyunca nemli ve sıcak tutun. Süre sonunda kaç tanesinin çimlendiğini gözlemleyerek tohumlarınızın canlılığı hakkında fikir edinebilirsiniz.
